آیا برای یادگیری پیانو استعداد داریم؟
این سوالی است که پاسخ فوری دادن به آن تقریبا غیرممکن است. بسیاری از والدین نیز این چنین سوالی را در مورد فرزندان خود مطرح میکنند. باید بگوییم که نمیتوان بدون سنجش جدی، به چنین سوالی پاسخ داد و اگر فرد یا آموزشگاهی، کاری با عنوان استعدادسنجی انجام میداد، به نتیجه این استعدادسنجی اصلا خوشبین نباشید. به عنوان یک معلم پیانو پس از بیش از یک دهه تدریس، همچنان نمیتوانم با قطعیت استعداد یک فرد را در زمینه پیانو بسنجم. از این رو قصد دارم به طور ریشهایتر به بررسی موضوع استعداد بپردازم.
استعداد دقیقا یعنی چی؟
در لغت، استعداد به معنای قابلیت و شایستگی است در حالی که در عرف، مردم کلمه استعداد را با معنای نبوغ، به کار میبندند. این سوتفاهم، باعث میشود که در مورد خود یا دیگران، دچار خطای شناختی شویم.
قابلیت تبدیل شدن به یک پیانیست، متاثر از عوامل متعددی است که در یک دیگر ضرب میشوند. توجه داشته باشید که خروجی این عوامل، مجموع آنها نیست. یکی از ویژگیهای عملگر ضرب، این است که اگر یکی از اعداد ورودی آن صفر باشد، خروجی صفر خواهد بود، صرف نظر از اینکه اعداد دیگر چقدر بزرگ یا کوچک هستند. عوامل موثر بر یادگیری، متعدد هستند و وجود آمادگی ژنتیکی شرط لازم و کافی نیست. اگر فردی با آمادگی ژنتیکی بالا، در شرایط نامناسب یا بدون امکانات مادی لازم قرار داشته باشد، هرگز استعداد خود را بروز نمیدهد.
استعداد الزام آور نیست
علاوه بر این که داشتن استعداد در هر زمینهای الزام آور نیست. فرض کنید که یک خانواده توانمندی زیادی در ورزشی مانند فوتبال دارد و پدر، پدربزرگ و همه فرزندان خانواده موفقیتهایی کسب کرده باشند. آیا هر فرزندی از این خانواده مجبور و محکوم به فوتبالیست شدن است؟ مسلما نه. ممکن است فردی از این خانواده اراده فوتبالیست شدن نداشته باشد و یا زمینه دیگری را دنبال کند. آیا این نتیجه بیاستعداد بودن او در فوتبال بوده است؟
مهمترین فاکتورهای یادگیری پیانو عبارت هستند از: میزان تلاش و سخت کوشی فرد، شرایط مادی لازم برای یادگیری (مانند در دسترس بودن پیانو و ..)، وجود زمان برای تمرین، آموزش صحیح و دست آخر استعداد ژنتیکی و وراثتی. خروجی، حاصل ضرب این فاکتورهاست. توجه داشته باشید که این عوامل ثابت نیستند و همگی از جمله میزان استعداد، متغیر هستند. البته عواملی مانند حس روحی، شرایط خانوادگی و … نیز دخیلاند که این شرایط را نرمال فرض کردهام. بارها دیدهام پس از مدتی توانمندی یک فرد برای یادگیری مطالب به مراتب افزایش یافته، در حالی که قضاوت اولیه من در مورد او، چندان خوشبینانه نبوده است. به طور عکس، دیدهام که در مراحل اولیه، هنرآموزی بسیار سریع مطالب را آموخته و به کار بسته اما در دراز مدت، موضوع دیگری غیر از پیانو، راندمان او را برای یادگیری پیانو کاهش داده است.
آیا فرزند ما میتواند پیانو بیاموزد؟
یکی از ویژگیهای شگفت انگیز انسان، تغییرپذیری در شرایط گوناگون است. ما انسانها مانند گیاه نیستیم؛ هرگز از بذر گوجه فرنگی موز نمیروید و هرگز هندوانه، پرتقال نمیدهد اما انسان مختار است که راه و مسیر خود را انتخاب کند و به لطف پروردگار، میتواند در هر مسیری، خود را با شرایط وفق دهد. البته منکر این موضوع نیستم که قابلیتهای اولیه هر فردی، شاید انتخابهای مطمئنتری باشند، به شرطی که علاقه و اراده فرد نیز بر به کارگیری همان قابلیتها باشد. اینجاست که استعداد با معنای نبوغ، این گونه تعریف میشود: توانمندی انجام کاری و یا دست یافتن به موفقیتی، با صرف زمان و توانی کمتر از دیگران.
اگر شخصی بتواند کاری را سریعتر، بهتر و آسانتر از دیگران انجام دهد، در تعریف عرفی، در آن کار خاص نبوغ دارد. نکته اینجاست که دقیقا نمیتوان فهمید یک انسان در چند زمینه نبوغ دارد؛ عمر محدود و فرصتهای اندک آدمی، امکان تشخیص را فراهم نمیکند. توجه بیش از حد به این موضوع بسیار خطرناک است. افراد بسیاری را دیدهام که دائم در حال تغییر شاخه فعالیت خود هستند و همیشه نسبت به میزان موفقیت خود در هر زمینه فعالیت، بدبین هستند و گمان میکنند که موفقیت، جای دیگری منتظر آنهاست. برای کسب موفقیت در یادگیری پیانو، باید ثابت قدم بود و پس از انتخاب آن، تا به ثمر دادن کار صبر داشت و تلاش کرد.
میزان سطح توقع از استعداد
در یک مثال فوتبالی، ممکن است توقع یک خانواده درخشیدن در سطح همسالان پیرامون فرزند باشد و در خانواده دیگر، بازی در سطح تیم ملی. خوشبختانه در عالم هنر، این مقایسهها کمتر است و البته یک هنرمند موفق با آثار ماندگار، شبیه به هیچ هنرمند دیگری نیست؛ چه بسا این لازمه کسب موفقیت در عالم هنر باشد. سطح موفقیت در کسب هنر نواختن پیانو، در افراد مختلف متفاوت است اما هر کس میتواند متناسب با تلاش خود، به موفقیتهای بیشتری نیز دست یابد.
ممنونم بابت مطالب زیبایی که منتشر کردین