معمولا نوازندگان مبتدی یا متوسط و یا والدین آن‌ها این سوال را مطرح می‌کنند که یک نوازنده باید چه مدتی از هر روز را صرف نواختن پیانو کند؟ پاسخ سریع و شاید سهل انگارانه و سطحی به این سوال این است که بین 30 دقیقه تا 4 ساعت! در واقع پاسخ به این سوال متناسب با اهداف وسن و سال نوازنده می‌تواند بسیار متفاوت باشد.از این رو در ابتدا یک دسته بندی عمومی از سن هنرآموزان ارائه می‌کنیم و سپس در ادامه نکات کلیدی و مهم برای بهره‌برداری حداکثری از تمرین را بیان خواهیم کرد.

خردسالان 4 تا 7 سال

خردسالان بسیار زود صبرشان تمام می‌شود و نمی‌توان آن‌ها را برای مدت طولاتی بر خلاف اراده و میل خودشان روی موضوعی متمرکز کرد. اگر بتوانید یک خردسال را در دو وعده 10 تا 15 دقیقه‌ای پای پیانو بنشانید، میزان تمرین کافی است. البته این سطح از تمرین ممکن است هر روز قابل تکرار نباشد. نیاز به جبران روزهای از دست رفته نیست و هر روزی که این اتفاق ممکن شد، فرصت را غنیمت بدانید.

ممکن است تمرین در این رده سنی شبیه به بازی کردن باشد، حتی این نوع تمرین می‌تواند بسیار ارزشمند باشد. مانع مشت زدن‌های گاه و بی‌گاه خردسالان روی ساز نشوید و بگذارید این کار را انجام دهند. گوش آن‌ها می‌تواند در سنین خردسالی، اصواتی را بشنود که بزرگسالان قادر به شنیدن آن‌ها نیستند. تنها در همین سن است که یک انسان می‌تواند مهارت گوش مطلق (Absolute pitch یا Perfect Pitch) را کسب کند. در این باره از یک متخصص تدریس به خردسالان راهنمایی بگیرید.

کودکان 7 تا 12 سال

در سال‌های اولیه دوره ابتدایی، کودکان اندک اندک با موضوع تکلیف و وظایف فردی بیشتر آشنا می‌شوند. این جاست که می‌توان مدت زمان تمرین را کم کم افزایش داد. بین 30 تا 60 دقیقه، حداقل زمان تمرین برای این گروه سنی است. این دوران، دوران بسیار مهمی برای یادگیری پیانو است و نباید روزهای زیادی را از دست بدهید.

از 13 تا 18 سال

نوجوانان می‌توانند روزی 2 تا 4 ساعت تمرین کنند. سرعت یادگیری در این دوره از زندگی بسیار بالاست و در عین حال معمولا مسئولیت‌های جدی زندگی هنوز روی جدی خود را به این گروه سنی نشان نداده است. از این رو بهترین فرصت برای تمرین جدی و پیشرفت چشم گیر در این دوره سنی در اختیار هنرآموز است.

18 سال و بالاتر

در سنین جوانی و بزرگسالی، معمولا شلوغی برنامه و کمبود وقت خالی به چشم می‌خورد. اگر هنرآموز دوره‌های قبلی زندگی خود را صرف یادگیری پیانو کرده باشد، احتمالا در این سنین، نواختن پیانو بخشی جدایی ناپذیر از زندگی او شده است. در این دوران می‌توان نوازندگی را به سطح بلوغ رساند. یک پیانیست حرفه‌ای در این دوره حداقل 3 ساعت پیانو تمرین می‌کند. آرتور روبینشتاین، پیانیست مشهور لهستانی، در سنین کهنسالی گفته بود که هنوز هر روز 3 ساعت تمرین می‌کند.
اگر یادگیری پیانو را در بزرگسالی آغاز کرده‌اید هم اصلا نگران نباشید. هنوز هم می‌توان پیانو آموخت اما باید حتما حداقل روزی یک ساعت تمرین کنید. این اندازه تمرین در دراز مدت (دو سال یا بیشتر) می‌تواند سطح شما را به طور چشم‌گیری افزایش دهد اما استمرار و نظم، شرط اصلی این پیشرفت است. تمرین حتما باید با حضور ذهن و توجه باشد و نباید وعده‌های تمرین این گروه از هنرآموزان کمتر از 30 دقیقه طول بکشد.

نکات طلایی تمرین پیانو

طول تمرین به عنوان یک پارامتر کمی، اگر چه اهمیت دارد اما اهمیت کیفیت تمرین اگر بیشتر نباشد، کمتر هم نیست. برای بالا بردن کیفیت تمرین پیانو باید نکات زیر را رعایت کرد.

به خودتان فشار نیاورید

همه زمان‌های بالا پیشنهادات عمومی و حداقل‌ها هستند و هنرآموز می‌تواند متناسب با توان، انگیزه و اهداف خود این حداقل‌ها را تا چندین برابر نیز افزایش دهد اما اندازه تمرین نباید آنقدر زیاد باشد که به خستگی جسمی و ذهنی منتهی شود. همین که هنرآموز به آستانه خستگی رسید، باید تمرین را متوقف کند. فشار اضافی به عضلات باعث آسیب‌دیدگی‌ می‌شود. هیچگاه تا رسیدن به آستانه درد تمرین نکنید.

برای تمرین برنامه‌ریزی داشته باشید

تمرین باید بر اساس برنامه ریزی انجام گیرد. بهتر است تمرین کودکان و نوجوانان در وعده‌های 30 دقیقه‌ای و اندازه تمرین بزرگسالان در وعده‌های تمرین 1 ساعتی صورت گیرد. بین هر تمرین، باید به اندازه کافی زنگ تفریح وجود داشته باشد. انجام یک کار ذهنی یا جسمی سنگین بین تمرینات، زنگ تفریح نیست. البته برخی از هنرمندان، زمان نوازندگی را ساعت تفریح خود می‌دانند اما منظور از این برنامه‌ریزی، ساعات تمرین است.
از برنامه‌های تقویم و زمان‌بندی که این روزها در دسترس است، برای نوشتن برنامه هفتگی تمرین خود استفاده کنید. بهتر است که ساعات تمرین در طول روزهای هفته، تغییر نکند. بعد از گذشت چند روز، بدن در آن ساعات مشخص تمرین، بیشترین آمادگی را برای آموختن خواهد داشت. تمرینات نامنظم در ساعات شبانه‌روز، مغز و بدن را به طور کامل با خود همراه نمی‌کند.

تمرینات را هوشمندانه انتخاب کنید

تمرین باید در سطح هنرآموز باشد، به نحوی که شامل نکات علمی یا تکنیکی جدید برای یادگیری باشد. تمرین روی قطعاتی که از سطح فعلی شما ساده‌تر هستند، پیش برنده نیست و صرفا می‌تواند تلاش برای افزودن یک قطعه جدید در بانک قطعات شما باشد. در این مورد حتما با معلم خود مشورت کنید و قطعاتی پیش برنده و موثر را انتخاب کنید. در مقابل نباید برای قطعاتی که هنوز در توان شما نیست دورخیز کرد.

معمولا تلاش برای نواختن قطعاتی که هنوز تکنیک هنرجو برای نواختن آن‌ها کافی نیست با شکست همراه خواهد بود. اجرای ضعیف یا متوسط یک قطعه مشهور، اصلا توصیه نمی‌شود. با دیدن کلیپ‌ها در شبکه‌های اجتماعی جوگیر نشوید و پله‌های رشد را از راه درست خود طی کنید.

تغذیه مهم است

تمرین پیانو ترکیبی از کار فیزیکی و ذهنی است که می‌تواند بسیار هم سنگین باشد. گرسنه تمرین نکنید و به اندازه نیاز، از رژیم غذایی پروتئینی و قندی استفاده کنید. تمرین با ضعف و بی‌حالی، خوب پیش نمی‌رود.

پیش از تمرین، گرم کنید

اگر قطعاتی تمرین می‌کنید که کشیدگی یا فشار زیادی روی عضلات شما تحمیل می‌کند، پیش از تمرین با حرکات مچ و انگشتان، دست خود را برای تمرین گرم کنید. تمرینات هانون و یا اجرای قطعات قبلی با سرعت متوسط و بدون کشش‌های بزرگ، برای گرم کردن مناسب‌اند.

مطالعه در کنار تمرین، ضروری است

درباره آنچه آموخته‌اید و آنچه باید بیاموزید مطالعه کنید. نقشه راه داشته باشید و همیشه بدانید که هر تمرینی دقیقا چه کمکی به شما می‌کند و هر قدم بر روی هر پله شما را به کدام پله بعدی می‌رساند. در مورد قطعات نیز به خوبی مطالعه کنید و اجراهای متعددی را از قطعه‌ای که در حال آموختن آن هستید، گوش کنید. بخشی از مطالعه موسیقی، با دقت گوش سپردن به اجرای دیگران است.

رقابت سازنده ایجاد کنید

داشتن دوستان نوازنده، می‌تواند انگیزه خوبی برای تمرین ایجاد کند. با دوستان خود مسابقه‌ دوستانه ترتیب بدهید و در مدت زمان معینی قطعه یا قطعاتی را فرا بگیرید. دیدن موفقیت دیگران، به شما انگیزه پیشروی می‌دهد. البته مراقب باشید به آفت حسادت که در دنیای هنر بیداد می‌کند مبتلا نشوید؛ نوازندگی خوب دیگران را تحسین کنید. هیچ هنرمندی، جای دیگران را تنگ نمی‌کند و برای همه جا هست. جای خودتان را پیدا کنید.

در محیط خانه در مقابل چشم دیگران تمرین کنید

لازم نیست که لحظات تمرین شما در خلوت اتفاق بی‌افتد. اگر دیگر اعضای خانواده سر و صدای پیانوی شما و اجرای تکراری یک قطعه را تحمل می‌کنند، شما حتما باید حضور آن‌ها را تحمل کنید و حتی این حضور را یک فرصت بدانید. از آن‌ها نظر بخواهید و از نوازندگی پیش چشم دیگران نترسید. به خانواده توضیح دهید که اشتباه در نوازندگی بخشی جدایی ناپذیر از تمرین است تا از هر بار اشتباه نواختن، احساس بدی نگیرید. نوازندگانی که از پیانوی دیجیتال استفاده می‌کنند نباید جز در مواقع ضروری از هدفون استفاده کنند و بهتر است ولوم صدای پیانوی دیجیتال در سطح نسبتا بالایی تنظیم شود تا شرایط تمرین به پیانوی واقعی شباهت بیشتری داشته باشد.

فیلمبرداری کنید

از تمرینات و اجراهای خود فیلم بگیرید. این کار به کاهش استرس در شرایط اجرا کمک می‌کند و البته بعدها با نگاه کردن به این فیلم‌ها، میزان پیشرفت خود را می‌بینید. معمولا این فیلم‌ها بعد از سال‌ها بسیار شگفت‌انگیز هستند.

ناخن‌هایتان را کوتاه کنید

یکی از مسائل رایجی که همیشه به هنرجویانم تاکید می‌کنم، لزوم کوتاه بودن ناخن‌های دست است. ناخن بلند مانع از انگشت‌گذاری صحیح می‌شود و نوازنده را از نظر تکنیکی با مشکل روبرو خواهد کرد. ناخن باید به نحوی کوتاه شود که پس از ایجاد شکل هلالی انگشتان، با پیانو برخورد نداشته باشد.

هر قطعه را شبیه به یک قطعه کنسرتی تمرین کنید

فرقی نمی‌کند که در چه سطحی هستید؛ باید تلاش کنید قطعه را در بهترین سطح ممکن اجرا کنید. از خطاهای خود چشم پوشی نکنید و برای رفع کوچک‌ترین نقص تلاش کنید. این گونه می‌توانید در آینده یک قطعه را به بهترین شکل خود اجرا نمایید.

تمرین باید با اشتیاق و انگیزه همراه باشد

در سنین خردسالی و شاید کمی بزرگ‌تر، معمولا انگیزه‌های روشن و قابل بیانی در هنرآموزان دیده نمی‌شود. بارها درباره انگیزه‌های نوازندگی از خردسالان و کودکان سوال پرسیده‌ام و جواب‌های عموما مشابهی شنیده‌ام. “پیانو دوست دارم”؛ یا پاسخ کلیشه‌ای که معمولا از بزرگ‌ترها شنیده‌اند تحویلم داده‌اند: “آرامش”. البته در عمل آن‌ها آرام هستند و نیاز چندانی به آرامش ندارند و در عین حال کارتون و بازی را به مراتب بیشتر از نوازندگی پیانو دوست دارند. در این سنین معمولا تصمیم والدین کودکان را به وادی نوازندگی پیانو کشانده است.
اما یک هنرآموز نوجوان یا بزرگ‌تر باید عمیقا پیانو نواختن را دوست داشته باشد و اهدافی روشن و البته قابل بیان و قابل دستیابی از تمرین خود داشته باشد. با داشتن چنین هدفی می‌توان مدت زمان تمرین، قطعات انتخابی و بسیاری از مسائل دیگر را روشن‌تر مورد بررسی قرار داد.